Categorie archief: Living abroad – over Oostenrijk en Duitsland

Hier komt alles dat te maken heeft met het leven als expat in Oostenrijk en Duitsland

Worstelen

We zijn inmiddels een jaar terug in Nederland, mijn ega en ik. Soms is het alsof we nooit zijn weggeweest uit ons koude kikkerlandje – alles lijkt weer zoals ‘ervoor.’ Natuurlijk, we wonen in een ander huis – maar dat is niet zo uniek voor ons. We wonen ook in een andere stad, maar voor mezelf sprekend kan ik zeggen dat ik mijn weg in die stad wel redelijk gevonden heb. Ik voel me nu ongeveer net zo thuis in Rotterdam als destijds in Leiden – nu alleen nog wat beter de weg leren kennen 😉

Soms is het zelfs enorm fijn om weer terug te zijn. Als je een huisarts moet zoeken bijvoorbeeld en je gewoon alles in het Nederlands kan vragen en uitleggen. Of als je gedoe hebt met je internetverbinding en je gewoon de monteur kan begrijpen, omdat hij niet allerhande ingewikkelde termen in het Duits roept. Of als je gewoon lekker ergens gaat zitten werken en de gesprekken om je heen een beetje kan volgen als je even voor je uit zit te staren. Of dat je dan met de serveerster even kan praten over wat je doet, zonder dat je na hoeft te denken over hoe je dat in het Duits uitlegt. Het leven is kortom in sommige opzichten veel makkelijker nu we terug zijn.

En toch… toch is er een knagend gevoel als ik een foto zie uit Innsbruck van een vriendin die daar op vakantie is. Of een update op Facebook van een vriendin uit Erlangen of een mail van een vriendin uit Bremen. Voor we terug gingen las ik eens dat je nooit een grotere cultuurschok mee zult maken dan wanneer je terug gaat naar je eigen land. Reverse Culture Shock noemen ze dat ook wel. Het is een beetje het gevoel dat je overal weer wat van moet vinden, terwijl we in Oostenrijk en Duitsland de onwetende buitenlanders konden zijn. En het gevoel dat dit het dan is – huis, boompje zeg maar. Volwassen  – later is nu geworden. Zo lang we bleven verhuizen was er een richting, een volgend plan en een gevoel van vrijheid. Nu is er soms het gevoel van beknelling, van dingen moeten die ik eigenlijk helemaal niet wil. Dat gevoel was er vast ook gekomen als we 10 jaar in Duitsland hadden gewoond – maar ja, dat was dan pas over 8 jaar geweest 😉

Worstelen – dat is het soms. Maar ach om er maar een dooddoener tegenaan te gooien: what doesn’t kill you, makes you stronger. Clichés bevatten vast een kern van waarheid – anders zou niet iedereen ze steeds aanhalen toch! Dus over nog een jaar, voelt het allemaal vast meer in balans. Wie weet schrijf ik hier dan een stukje met daarin mijn mening over het asielbeleid, de stijgende AOW-leeftijd, de niet meer te beheersen kosten in  de gezondheidszorg of een ander willekeurig onderwerp dat groter is dan mijn eigen kleine gedachtes.  Of misschien denk ik dan wel helemaal niet meer ‘het is nu twee jaar geleden dat’- dan ben ik denk ik pas echt weer in balans.

Junggesellinnenabschied

Een kleine twee weken geleden werd ik (voor mij) onverwacht gevraagd voor het vrijgezellenfeest, of op z´n Duits das Junggesellinnenabschied (oh… wat kan Duits toch prachtig zijn!), van Daniela. Onverwachts, omdat ik Daniela nog niet zo heel lang ken – namelijk sinds maart 2013. In Nederland zijn vrijgezellenfeesten volgens mij toch vaak voor de meest directe vrienden en vriendinnen – tenminste als je niet vooral gaat bier of cocktail drinken terwijl je door de stad moet lopen in een raar apenpakje. Voor de lezers die denken dat Duitsland alleen maar bestaat uit serieuze mensen: nein. Zo´n soort feest kennen ze hier ook. De vrijgezel in kwestie moet dan als een soort marskramer kleine dingen gaan verkopen en dan natuurlijk het liefst voorwerpen die een beetje ondeugend zijn (denk aan slipjes). De eerste keer dat wij op bezoek waren in Erlangen werden we al met dit fenomeen geconfronteerd – iets dat mij deed vermoeden dat het leven hier in Erlangen niet veel normaler zou zijn dan in Innsbruck overigens. Maar dat bleek uiteindelijk mee te vallen.

Enfin, zo´n feestje werd het niet – het werd namelijk een Grillfest (jeej!) bij de Dechsendorfer Weiher – een meer in de wijk Dechsendorf. 4 vriendinnen van Daniela hier uit Erlangen en haar beste vriendin uit Duisburg hadden alles al tot in de kleinste details uitgedacht en ze vonden dat ik op deze avond niet kon ontbreken. Gelukkig kon ik ook nog iets culinairs bijdragen aan het festijn, want toevallig is Daniela dol op satésaus en wat past er nou beter bij een barbecue, ook als die vegetarisch is, dan satésaus!

Woensdag verkende ik met een van de Madels en haar vriend voor een laatste keer het terrein. De Weiher lag er prachtig bij en de weersvoorspellingen waren goed, dus wat zou er mis kunnen gaan? Nou ja, iemand zou zijn of haar mond voorbij kunnen praten (en dat gebeurt hoor 🙂 Lees maar na in het verslag van mijn eigen vrijgezellenfeest), het weer zou om kunnen slaan en Daniela zou wel eens helemaal geen zin kunnen hebben om op een zonnige dag naar de Weiher te gaan, want echt rustig is het er dan niet en van een al te warme dag met veel zon is ze ook geen groot fan.

Een feestelijk gedekte tafel
Een feestelijk gedekte tafel

Uiteindelijk werden de plannen toch omgegooid, want er werd onweer voorspeld voor de late zaterdagavond en echt rustig zit je dan niet op een veld in de buurt van bomen en open water, waarbij je ook weet dat als het gaat regenen je nog heel veel moet opruimen. Want er was veel aandacht voor de details – linten, heel veel kaarsjes, kleedjes voor op de tafels, tafels, stoelen, een grote tafel voor het buffet, alles netjes gedekt met zelfs zilveren onderzettertjes voor de champagneglazen. Het opbouwen duurde dan ook zo´n anderhalf uur met 3 dames en 1 heer (heel cliché: hij heeft de barbecue in elkaar gezet…) en tegelijkertijd waren er nog 2 dames bezig met het bereiden van al het eten.

Om 18u was het dan zover – Daniela werd gebeld met de smoes. En echt respect hoor: zelfs tijdens het bellen en het vertellen van de smoes (de vriendin waar alles plaats vond had zichzelf buitengesloten – en ook dat gebeurt, maar dat is nog voer voor een later blog) hield ze zich strak aan het verhaal, zonder ook maar 1 keer te stotteren. Helaas bleek Daniela niet thuis tijdens de eerste keer bellen en dat was wel een beetje een anti-climax: nog een half uur wachten. Maar uiteindelijk kwam ze dan aan, compleet verrast en erg ontroerd. Zelfs aan iets blauw, iets nieuws, iets geleends en iets nieuws was gedacht: een prachtige hanger met foto van Daniela en haar soon to be husband.

Buffet
Buffet

Het was een onwerkelijke avond – het feit dat je in een jaar tijd iemand zo goed leert kennen dat ze je belangrijk genoeg vindt om er op zo´n avond bij te blijven kwam regelmatig naar boven. Dat is heel bijzonder – het is ook tevens een deel van het leven als expat dat ik enorm ga missen. Maar ook het feit dat Daniela vriendinnen heeft die zo veel voor haar regelen met zo veel aandacht voor haar en de details, dat is ook heel mooi om mee te maken. En dan waren er de papieren lampionnen met led-verlichting – die soms zo maar in de lucht leken te zweven. Es war ein magische Abend, das war es 🙂

Junggesellinnennabschied
Magische lampionnen

Oorspronkelijk verschenen op Vrouwvaneenwetenschapper op 6 april 2014.

Ik vertrek – of toch niet

Nu we richting te zomervakantie gaan en zo´n 8 maanden hier zijn, is het ook wel eens tijd voor een stukje over de moeilijkere kanten van het in het buitenland leven. Dit is een gevaarlijk stukje dat ik ga schrijven – ik realiseer me dat nu het beeld kan ontstaan dat ik hier een beetje zielig zit te zijn. Laat ik voorop stellen: dat is niet zo. Met alles wat we nu weten, zouden we beiden deze stap zo weer zetten. Het leven hier levert vooral ook heel veel mooie momenten op en als ik in de namiddag op het balkon in de zon zit en naar de berg kijk dan denk ik ´prachtig.´ De reden om dit stukje te schrijven is ook vooral ingegeven om het idee weg te nemen dat dit een lange vakantie is – want dat is net zo min waar als het idee dat het hier niet te harden is. De waarheid ligt ergens in het midden. De pieken zijn hier heel hoog, maar de dalen ook wel wat dieper. En: dit is mijn beleving – de beleving van een andere expat kan heel anders zijn, ook dat realiseer ik me.

Wat zijn dan die lastige kanten? Je weg vinden in een nieuw land, om te beginnen, en de bijbehorende cultuur. De formeelheid en toch ook wel de ouderwetsheid van Oostenrijk vind ik nog altijd lastig om mee om te gaan. Soms verbaast iemand me positief door wel terug te groeten of spontaan een gesprek te beginnen. Soms verbaas ik iemand doordat ik denk dat er iets tegen mij wordt gezegd en dat ik het vast weer niet goed begrepen heb. Zoals de dame gister in de supermarkt, die blijkbaar voor zich uit stond te praten terwijl ik dacht dat ze het tegen mij had… Ze keek heel vreemd toen ik zei ´Entschuldigung, ich spreche nicht so gut Deutsch. Was fragen Sie mir?´ Ze sputterde nog een beetje en draaide zich vervolgens verontwaardigd om. Nu ben ik er inmiddels wel aan gewend en kan ik er om lachen. Een paar maanden geleden zou ik gezegd hebben ´Ze had toch ook kunnen zeggen dat het niet tegen mij was. Stom mens.´

Tijdens een vakantie heeft het wel charme, winkels die dicht zijn tijdens de lunchpauze of op zaterdag maar tot 12u open zijn, nieuwe, onbekende producten in de supermarkt, de andere taal en de uitingen van de cultuur. Maar ons stelt het soms voor lastige problemen. Want waar vind je een goede fietsenmaker, bij voorkeur een die ook op zaterdag gewoon open is zodat je er samen heen kunt? Waarom kun je in de supermarkt geen normale olijfolie kopen? En geen voorgekookte, voorgesneden aardappelschijfjes? Hoe weet je of een fietsmerk betrouwbaar is als geen van de merken je bekend voorkomt? Hoe leg ik de kapster in vredesnaam in het Duits uit welke kleur haar ik wil als ik het zelf niet eens weet? Waarom groet iedereen God hier continu? Sinds wanneer zijn de portokosten verhoogd en hoe kom ik aan bijplak zegels? Kortom: alle dagelijkse zaken waar je op vakantie niet mee te maken hebt, maar waar je wel mee te maken krijgt als je voor langere tijd in een ander land woont. En: bij voorkeur moet je ook nog in het Duits op zoek naar antwoorden en met enige regelmaat door de zure appel heen bijten als ze je in eerste instantie een tikkeltje verbolgen of chagrijnig aankijken.

Uit mijn stukjes blijkt het al wel eens: het missen van je vrienden, van je oude leventje dat heel goed bij je past. Pas als je daaruit weg gaat, merk je eigenlijk wie je allemaal om je heen hebt en hoe alles klopt en op elkaar is afgestemd. Als freelancer werk ik een groot deel van de tijd thuis. Maar in Nederland kon ik dat afwisselen met interim opdrachten op kantoor, waardoor ik toch aansprak had. Verder had ik genoeg collega-freelancers voor een lunch op zijn tijd en vriendinnen met kinderen die een dag in de week thuis waren of vriendinnen met flexibele banen die ook wel tijd hadden voor een koffietje. Die aanspraak heb ik hier nog niet gevonden. Er zijn wel pogingen, maar het vanzelfsprekende is er af. Ook merk ik heel sterk dat de dames die ik hier heb leren kennen toch meer gericht zijn op de baan van hun man en hun eigen plannen en carrières op een lager niveau hebben staan. Dat praat toch anders en is ook niet wat ik gewend ben. Misschien is het modern, maar ik ben toch meer gewend aan vrouwen die binnen de relatie op gelijke voet staan met hun man. Nu weet ik dat er mensen zijn die denken dat dit bij ons ook zo is, dat ik Steven gevolgd ben. In de keuze voor Oostenrijk hebben ze daarin voor een groot deel wel gelijk, maar wij hebben jaren geleden toch echt samen de beslissing genomen om naar het buitenland te gaan. En, misschien nog wel belangrijker, we hebben ook de afspraak dat als het niet meer leuk of interessant is, dat we dan weg of terug gaan. Natuurlijk wel binnen redelijke grenzen 🙂 Ik vind het dus anders praten met deze dames – zeker als ik dan hoor dat de betreffende man ook nog veel weg is of zelf ook nog niet precies weet wat hij nu in Oostenrijk wil buiten skiën.

Maar ook het contact met mensen in Nederland is niet meer zo vanzelfsprekend. Je merkt het aan kleine dingen. Verjaardagen waar je geen uitnodiging voor krijgt; logisch, want de kans dat we kunnen komen is heel klein, maar toch. Verhuizingen waar je niet bij kunt helpen – misschien ook wel relaxt overigens 🙂 Vriendinnen die zwanger zijn, waarvan je de groeiende buik nog niet hebt gezien en waar je niet extra lang en vaak mee kunt afspreken tijdens het zwangerschapsverlof. De voorverkoop van de schouwburg waar je voor het eerst in jaren geen kaarten voor besteld, maar waar ook geen nieuwe schouwburg voor in de plaats komt. De medewerkster van een bedrijf waar je een hele tijd fijn mee hebt samengewerkt en waarvan je op de een na laatste dag een mail krijgt dat ze weggaat – bellen als afscheid is leuk, maar even persoonlijk langs gaan is toch leuker. En hoewel ik trouw probeer mensen te Skypen en te mailen, lukt dat niet altijd. Gelukkig lukt het wel om deze blog bij te houden, waardoor ik het idee heb dat een ieder die het wil weten ook kan weten wat er hier gebeurt. Maar toch, ik realiseer me ook wel dat ik vooral schrijf over de leuke en bijzondere dingen. De dagelijkse dingen zijn in mijn ogen toch wat minder interessant om te vermelden.

Goed, ik stop. Dit stuk is veel langer dan mijn normale stukken, dus de kans dat het einde door een ieder gelezen wordt is vrij klein. Ik herhaal toch nog even waar ik mee begon: we zitten hier niet te verpieteren. Maar voor een ieder die denkt ´ik vertrek ook,´ realiseer je dat er ook andere kanten zitten aan die zonovergoten bestemming, die prachtige besneeuwde bergen of dat pittoreske huisje in de middle of nowhere. Als je daar meer over wil weten, kun je ook het gelijknamige TV-programma bekijken; als ik dat doe dan denk ik toch ´wij doen het zo slecht nog niet.´ Ik heb geschreven – ugh! 🙂

Origineel verschenen op 22 mei 2011 op vrouwvaneenwetenschapper.